Şema Terapisi ile CBT Arasındaki Temel Yaklaşım Farkları Nelerdir?

Terapi arayışındaki pek çok kişi bilişsel davranışçı terapi (BDT) ve şema terapisi isimleriyle karşılaşır ve ikisinin ne kadar ayrıştığını merak eder. Şema terapisi, BDT’nin içinden doğmuş ve onu başka kuramlarla genişletmiştir; bu yüzden iki yaklaşım ortak noktalar taşır. Yine de odakları, işleyiş biçimleri ve terapi ilişkisine verdikleri yer belirgin biçimde farklıdır.

Odaklandıkları Konu: Şimdiki Sorun mu, Yaşam Boyu Örüntü mü?

BDT genellikle belirli bir soruna odaklanır: panik atakları, sosyal kaygı, depresif belirtiler gibi. Terapist ve danışan, olayları yorumlama biçimini yani otomatik düşünceleri inceler, bu düşünceleri gerçeklikle sınar ve davranışsal deneyler yapar. Çalışma ağırlıklı olarak bugüne ve yakın geleceğe bakar. Aynı konuda Çankaya klinik psikolog ile ilgili değerlendirmeler de okunabilir.

Şema terapisi ise çocuklukta karşılanamayan temel ihtiyaçlar nedeniyle oluşan, yaşam boyu tekrar eden örüntülere yönelir. Terkedilme, yetersizlik, duygusal yoksunluk ya da kusurluluk gibi şemalar ilişkilerde ve iş yaşamında aynı sıkıntıların döngüsel olarak yinelenmesine yol açabilir. Burada hedef tek bir belirti değil, bu belirtilerin altındaki kalıcı kalıptır.

Geçmişe ve Duygulara Verilen Yer

BDT geçmişi gerektiğinde ele alsa da seanslarda öncelik çoğunlukla güncel düşünce ve davranışlardadır. Duygular, düşüncelerle ilişkisi içinde incelenir. Şema terapisinde ise çocukluk ve ergenlik deneyimleri çalışmanın düzenli bir parçasıdır. Hayal kurma temelli çalışmalar, eski anıları yeniden ele alma ve duygusal farkındalık egzersizleri sık kullanılır. Kişinin farklı iç halleri, yani şema modları (örneğin incinmiş çocuk ya da eleştirel iç ses), tanınır ve bu hallerle ilişki kurma biçimi üzerinde çalışılır. Bu başlıkta merak edilenler için Ankara psikiyatrist üzerine hazırlanan yazıya da göz atılabilir.

Terapötik İlişkinin Rolü

BDT’de terapist, işbirlikçi bir rehber gibidir; ilişki önemlidir ancak asıl araç teknikler ve ev ödevleridir. Şema terapisinde ilişkinin kendisi bir değişim aracıdır. Sınırları koruyarak sınırlı yeniden ebeveynleme adı verilen bir tutum benimsenir: terapist, danışanın çocuklukta karşılanmayan ihtiyaçlarına uygun ölçüde sıcaklık ve destek sunar, gerektiğinde de örüntülerle nazikçe yüzleştirir. Bu nedenle seanslarda yaşanan duygular da çalışmanın malzemesi olur.

Süre ve Kimlere Uygun Olabilir?

BDT çoğunlukla daha kısa sürelidir ve belirli bir yakınma için yapılandırılmış bir plan izler. Şema terapisi genellikle daha uzun soluklu bir süreç gerektirir. Kişilik örüntüleri, tekrarlayan ilişki sorunları ya da kısa süreli yaklaşımlarla yeterli ilerleme sağlanamayan durumlarda sıklıkla düşünülür. Yine de hangisinin uygun olduğu kişiye, soruna ve hedeflere göre değişir. Bu konuda psikiyatrist Çankaya ile ilgili yazıda anlatılanlar da yol gösterici olabilir.

İki yaklaşım rakip değil, birbirini tamamlayan seçeneklerdir. Hangisinin size uygun olduğuna karar vermek için bir ruh sağlığı uzmanıyla değerlendirme görüşmesi yapmak, beklentilerinizi ve geçmiş deneyimlerinizi paylaşmak en sağlıklı yoldur.